Μια σύνοδος για το κλίμα μπορεί να κάνει τη διαφορά

Πρώτη καταχώρηση: Κυριακή, 24 Οκτωβρίου 2021, 17:13
Ερόλ Ουζέρ
Μια σύνοδος για το κλίμα μπορεί να κάνει τη διαφορά

Ερόλ Ουζέρ*

Η προστασία του περιβάλλοντος είναι ένα παγκόσμιο πρόβλημα, το οποίο επηρεάζει όλη την ανθρωπότητα, αλλά η οικολογία ως αξία διαχωρίζει τον κόσμο ακόμη περισσότερο και εντείνει τη διαστρωμάτωση. Η υιοθέτηση μιας Διακήρυξης δεν αρκεί· πίσω από την πράσινη περεστρόικα υπάρχουν κολοσσιαίες χρηματοοικονομικές επενδύσεις, τις οποίες οι περισσότερες χώρες του κόσμου δεν μπορούν να διανοηθούν.

Το 2021 αναμένεται να είναι ένα αισιόδοξο έτος για το κλίμα. Τον Νοέμβριο θα πραγματοποιηθεί διάσκεψη για το κλίμα στη Γλασκώβη, η οποία είχε αναβληθεί για ένα χρόνο λόγω της πανδημίας, και, μεταξύ άλλων, θα συνοψίσει την πρώτη πενταετή περίοδο της Συμφωνίας του Παρισιού. Λίγο νωρίτερα, στο πλαίσιο της ιταλικής συμπροεδρίας στο COP26, στο Μιλάνο, την πρωτεύουσα της Λομβαρδίας, θα πραγματοποιηθεί προ-σύνοδος κορυφής με τους εκπροσώπους των 35-40 χωρών, οι οποίοι θα ανταλλάξουν ανεπίσημες απόψεις. Επιπλέον, φέτος θα πραγματοποιηθεί η Διάσκεψη Κορυφής για τα Συστήματα Τροφίμων του ΟΗΕ. Θα προηγηθεί επίσης μια συνάντηση στην Ιταλία, και πιο συγκεκριμένα στη Ρώμη τον Ιούλιο του 2021, υπό την αιγίδα της ιταλικής κυβέρνησης, του ΟΗΕ και του FAO. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η επισιτιστική ασφάλεια έχει ήδη περιληφθεί στην πράσινη ατζέντα και αναβαθμίζεται. Ένα από τα τμήματα της Πράσινης Συμφωνίας, η στρατηγική «Farm to Fork», έχει επιληφθεί του ζητήματος αυτού άμεσα.

Παρά τις σοβαρές οικονομικές και κοινωνικές συνέπειες της πανδημίας και την απροθυμία ορισμένων χωρών να υιοθετήσουν μια πράσινη ατζέντα, η ΕΕ δεν προτίθεται να αρνηθεί ή να αναβάλει την εφαρμογή της Πράσινης Συμφωνίας. Η επιλογή ενός πράσινου δρόμου μπορεί να θεωρηθεί τετελεσμένο γεγονός — ναι, η ΕΕ μπορεί να μην είναι σε θέση να επιτύχει τους φιλόδοξους στόχους της εγκαίρως (αυτό συνέβη περισσότερες από μία φορές), αλλά έχει επιλεγεί το καθαυτό αναπτυξιακό μοντέλο. Μπορούμε να πούμε ότι η Πράσινη Συμφωνία έρχεται να αντικαταστήσει την πανευρωπαϊκή στρατηγική «Ευρώπη 2020» ως μια νέα στρατηγική για την ανάπτυξη της ΕΕ. Η Ευρώπη βαδίζει εδώ και πολύ καιρό στα ίχνη της αειφόρου ανάπτυξης, καθώς και στην απεξάρτησή της από τον άνθρακα. Σε ποια μορφή θα γίνει αυτό και ποια εργαλεία θα επιλεγούν, είναι το θέμα της συζήτησης, αλλά δεν υπάρχει αμφιβολία για την εμπιστοσύνη και τη σταθερότητα της επιθυμίας να υιοθετηθεί η πράσινη επιλογή.

Η διακυβέρνηση Μπάιντεν ξεκίνησε τη Διάσκεψη Κορυφής των Ηγετών για το Κλίμα. Ο νέος πρόεδρος των ΗΠΑ όχι μόνο επαναφέρει τη χώρα στη Συμφωνία του Παρισιού, αλλά η συμμετοχή στον αγώνα για το κλίμα εντάσσεται στη συνολική της ατζέντα. Ταυτόχρονα, η ρητορική της νέας διοίκησης για το ζήτημα της οικολογίας μπορεί να χαρακτηριστεί ανησυχητική (και η αντίδραση σημαίνει επανεργοποίηση, όπως ολόκληρη η στρατηγική «Building Back Better» γενικότερα). Στην επίσημη ομιλία τους, οι Ηνωμένες Πολιτείες χρησιμοποιούν τη φράση «κλιματική κρίση». «Οι Ηνωμένες Πολιτείες επιδιώκουν να εμπλέξουν όλες τις χώρες για να διερευνήσουν τομείς συνεργασίας για την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης» — λέει η επίσημη έκθεση, όπου επαναλαμβάνεται η λέξη «κρίση». Μια τέτοια ρητορική περί κρίσης αρμόζει περισσότερο σε περιβαλλοντικές οργανώσεις και οικολογούς ακτιβιστές. Η ΕΕ συμπεριφέρεται πιο πολύ με συγκρατημένο συναισθηματισμό στην προώθηση της έννοιας της «κλιματικής δράσης» και της «προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή». Μπορούμε να πούμε ότι το 2019 η «έκτακτη ανάγκη για το κλίμα» ήταν μια δημοφιλής φράση, και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε ακόμη και ένα ψήφισμα για την κήρυξη έκτακτης ανάγκης για το κλίμα και το περιβάλλον στην Ευρώπη και τον κόσμο. Ωστόσο, σε επίσημα έγγραφά της, η ΕΕ υιοθετεί μια πιο συγκρατημένη ρητορική (αλλά με εξίσου φιλόδοξους στόχους).

Οι ηγέτες της ΕΕ και των κρατών μελών απάντησαν γενικά θετικά στην πρωτοβουλία κορυφής των ΗΠΑ, λέγοντας ότι και οι δύο ακτές του Ατλαντικού θα ενωθούν, μεταξύ άλλων, με τον κοινό στόχο της επίτευξης της κλιματικής ουδετερότητας έως το 2050. Η Ευρώπη ελπίζει ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα ανακοινώσουν έναν συγκρίσιμο δείκτη εκπομπών για την περίοδο έως το 2030, στο πλαίσιο της νέας εθνικής τους συμβολής βάσει της συμφωνίας του Παρισιού.

Ωστόσο, οι ΗΠΑ και η ΕΕ θα αντιμετωπίσουν διαφορετικές προκλήσεις για την επίτευξη του στόχου της ουδετερότητας όσον αφορά τις εκπομπές ρύπων. Ενώ η ΕΕ πρέπει να εισάγει σημαντικό μερίδιο (περίπου το ήμισυ) των ενεργειακών της πόρων, οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν αρχίσει να εξάγουν περισσότερους ενεργειακούς πόρους από ό,τι εισάγουν. Το θέμα της ενοποίησης του Ατλαντικού δεν θα είναι απλώς η απαλλαγή από τον άνθρακα και η βιωσιμότητα, αλλά η δημιουργία θέσεων εργασίας και η κοινωνική δικαιοσύνη. Το περιβαλλοντικό πρόταγμα θα αποτελέσει επίσης τη βάση της εμπορικής πολιτικής με άλλες χώρες.

Η αμερικανική κυβέρνηση ανακοίνωσε ότι 40 ηγέτες θα κληθούν να συμμετάσχουν στη Σύνοδο Κορυφής και η ίδια η εκδήλωση στοχεύει στην επιτάχυνση της δράσης για την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης, συμπεριλαμβανομένης της μείωσης των εκπομπών, της χρηματοδότησης, της καινοτομίας και της δημιουργίας θέσεων εργασίας, καθώς και της ανθεκτικότητας και της προσαρμοτικότητας. Οι ηγέτες των μεγαλύτερων οικονομιών, υπεύθυνοι για το 80% των παγκόσμιων εκπομπών, καθώς και χώρες που είναι ιδιαίτερα ευάλωτες στην κλιματική αλλαγή ή επιδεικνύουν ισχυρή κλιματική ηγεσία, έχουν προσκληθεί, δήλωσε ο Λευκός Οίκος. Ωστόσο, για να είμαστε δίκαιοι, δεν καλούνται όλοι οι «ένθερμοι ρυπαίνοντες» να συμμετάσχουν — δεν υπάρχουν ιρανοί και βραζιλιάνοι ηγέτες μεταξύ των προσκεκλημένων (σχεδόν λόγω περιβαλλοντικών παραμέτρων).

Στην πρόσκλησή του, ο Τζο Μπάιντεν προέτρεψε τους ηγέτες να χρησιμοποιήσουν τη Σύνοδο Κορυφής ως ευκαιρία για να περιγράψουν πώς θα συμβάλουν οι χώρες τους στην ενίσχυση των κλιματικών φιλοδοξιών. Υπάρχουν λίγες άλλες επίσημες λεπτομέρειες, ιδίως, δεν είναι σαφές εάν ένα κοινό έγγραφο (διακήρυξη) πρόκειται να εγκριθεί μετά τη συνεδρίαση. Ταυτόχρονα, η Ουάσινγκτον τοποθετεί τη Σύνοδο Κορυφής των Ηγετών ως σημαντικό ορόσημο στην καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής.

Τουλάχιστον, οι Ηνωμένες Πολιτείες προτίθενται να παρουσιάσουν την πράσινη στρατηγική τους. Σε αυτό, η Διάσκεψη Κορυφής των Ηγετών μπορεί να θεωρηθεί μια παγκόσμια παρουσίαση των κλιματικών φιλοδοξιών των ίδιων των Ηνωμένων Πολιτειών. Δεν πρόκειται για προκαταρκτική συνάντηση της Διάσκεψης των Μερών — όπως έχει ήδη αναφερθεί, η «πραγματική» προ-σύνοδος COP26 θα πραγματοποιηθεί στο Μιλάνο το φθινόπωρο.

Η ίδια η Ουάσινγκτον χρειάζεται κυρίως ένα τέτοιο γεγονός, όχι ο ΟΗΕ, που επιβλέπει τη διάσκεψη για το κλίμα. Όλα αυτά δείχνουν ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν εισέλθει στον αγώνα για την προστασία του κλίματος. Αφενός, με την άφιξη της νέας αμερικανικής κυβέρνησης, ο διατλαντικός δεσμός ενισχύεται, από την άλλη, βλέπουμε πώς οι Ηνωμένες Πολιτείες διαμορφώνουν μια παράλληλη (δική τους) ατζέντα —την κλιματική κρίση— προσπαθώντας, στην πραγματικότητα, να ηγηθεί της πρωτοβουλίας. Είναι πιθανό στο εγγύς μέλλον ο κόσμος να αντιμετωπίσει όχι μόνο μια μεγαλύτερη πολιτικοποίηση της οικολογίας (αυτό έχει ήδη συμβεί), αλλά και έναν ανταγωνισμό μεταξύ των πολιτικών ατζεντών, ιδίως ευρωπαϊκών και αμερικανικών.

Η προστασία του περιβάλλοντος και η προσήλωση στο οικολογικό παράδειγμα της ανάπτυξης γίνεται μια από τις αξίες που αποτελούν ήδη τη βάση της αρχής περί επιβολής προϋποθέσεων ως προς τις τρίτες χώρες. Η περιβαλλοντική πολιτική γίνεται μέρος της εξωτερικής πολιτικής. Μπροστά στα μάτια μας, σχηματίζεται ο λεγόμενος Συνασπισμός Κλίματος — αυτές είναι χώρες που έχουν δηλώσει επισήμως την επιδίωξή τους για κλιματική ουδετερότητα μέχρι τα μέσα ή το δεύτερο μισό του 21ου αιώνα. Ορισμένες χώρες προτίμησαν να ενοποιήσουν τις προθέσεις τους νόμιμα και άλλες στο επίπεδο των πολιτικών διακηρύξεων ή δηλώσεων, με ορισμένες εξ αυτών να έχουν παρουσιάσει ένα πράσινο σχέδιο μετάβασης. Η Ρωσία έως τώρα απείχε από αυτούς τους φιλόδοξους στόχους. Την ίδια στιγμή, ο εν λόγω συνασπισμός για το κλίμα περιλαμβάνει τόσο τις αναπτυγμένες όσο και τις αναπτυσσόμενες χώρες (για παράδειγμα, τις Μαλδίβες). Οι Μαλδίβες προσχωρούν στον συνασπισμό δηλώνοντας: «Ναι, θέλουμε την ουδετερότητα άνθρακα, αλλά μπορούμε να το επιτύχουμε μόνο με τη βοήθεια της Δύσης». Για τις αναπτυσσόμενες χώρες, ο πράσινος μετασχηματισμός προσφέρει μια καλή ευκαιρία για επιπλέον χρηματοδοτήσεις και επενδύσεις.

Η προστασία του περιβάλλοντος είναι ένα παγκόσμιο πρόβλημα, το οποίο επηρεάζει όλη την ανθρωπότητα, αλλά η οικολογία ως αξία διαχωρίζει τον κόσμο ακόμη περισσότερο και εντείνει τη διαστρωμάτωση. Η υιοθέτηση μιας Διακήρυξης δεν αρκεί· πίσω από την πράσινη περεστρόικα υπάρχουν κολοσσιαίες χρηματοοικονομικές επενδύσεις, τις οποίες οι περισσότερες χώρες του κόσμου δεν μπορούν να διανοηθούν. Από τη μία πλευρά, η Δύση υποστηρίζει τη θέση ότι η οικολογία δεν έχει εθνικά σύνορα, από την άλλη, μεσοπρόθεσμα, αυτό θα σημαίνει τη μεταφορά βρώμικων βιομηχανιών σε τρίτες χώρες που δεν έχουν ενταχθεί στον λεγόμενο Συνασπισμό Κλίματος.

*Ο Ερόλ Ουζέρ είναι γνωστός επιχειρηματίας και χρηματιστής στην Τουρκία

Τελευταία ενημέρωση: Κυριακή, 24 Οκτωβρίου 2021, 21:37